Hoe de Italiaanse literatuur populair werd in Nederland

Er zijn altijd bekende Italiaanse auteurs geweest. Als we kijken naar het verre verleden dan zeggen de naam Dante Alighieri en De goddelijke komedie de meeste lezers wel iets. In de twintigste eeuw werd Umberto Eco bekend door De naam van de roos (1980). Maar de laatste jaren lijkt de Italiaanse literatuur steeds populairder te worden. Zo stond De acht bergen (2017) van Paolo Cognetti langer dan een jaar in de bestseller top 60 en haalde zelfs de tweede positie op deze lijst. Ook Elena Ferrante wist langer dan een jaar een plek in de top 60 te behouden met het eerste deel van De Napolitaanse romans (De geniale vriendin).

Een hype

Zij waren niet de enige populaire literaire Italianen de laatste jaren, maar zeker wel de meest opvallende. Zowel De acht bergen van Cognetti als de reeks van Ferrante kunnen een hype worden genoemd. Hoe kan het dat de Italiaanse literatuur zo populair werd? Hieronder een aantal theorieën.

Giovani cannibali

We gaan even terug naar de jaren negentig, waarin Niccolò Ammaniti als een van de giovani cannibali (vertaling: jonge kannibalen) doorbrak. Schrijvers die tot deze groep behoorden waren jonge auteurs (onder andere Aldo Nove, Isabella Santacroce en Tiziano Scarpa) waarvan de schrijfstijl afweek van de literaire tradities. Zij schrijven over geweld, seks en gebroken gezinnen. Daarnaast is het taalgebruik vaak ruw en wordt er verwezen naar popcultuur. De romans die door deze groep schrijvers werden geschreven, waren anders dan de critici gewend waren.

Gebroken gezinnen

Lang niet alle Italiaanse literatuur die volgt, lijkt op het werk van de giovani cannibali, maar in de éénentwintigste eeuw verschijnen er steeds meer goed gelezen boeken over gebroken hedendaagse gezinnen. Denk hierbij aan de romans van Paolo Giordano (De eenzaamheid van de Priemgetallen (2008) en Het zwart en het zilver (2014)) en Silvia Avallone (Staal (2011) en Marina Bellezza (2013)). Zij laten met hun romans zien hoe het (Italiaanse) gezinsleven kan zijn vanuit jongeren en jongvolwassenen. Ferrante laat in haar romans het arme leven in Napels zien door de ogen van twee opgroeiende meisjes en later vrouwen in de jaren vijftig.

Geen stereotype

Het lijkt erop dat we graag lezen over het gezinsleven dat niet altijd even makkelijk verloopt, net als opgroeien. Dit is alles behalve het stereotypebeeld van lange eettafels met lekker eten en veel (vaak toch) gelukkige Italiaanse familieleden. Voor iedereen die nooit verder heeft gekeken dan het toeristische Italië waarin vooral cultuur en eten een grote rol spelen, zullen deze verhalen als een interessante verrassing komen.

Populair

De massa kan alleen maar over deze gebroken gezinnen lezen als het desbetreffende boek al enigszins populair is. Het voordeel is dat een roman vaak al populair is in Italië voordat deze wordt vertaald naar het Nederlands. Er zijn altijd uitzonderingen, maar lezers vertrouwen toch eerder op iets wat al goed is verkocht, dan iets waar nog nooit iemand van heeft gehoord.

Verfilming

Bij de sommige romans zien we ook dat een verfilming kan zorgen voor extra populariteit zoals bij Io non ho paura (Ik ben niet bang (2003)) en Come Dio commanda (Zo God het wil(2008)) van Ammaniti en I solitudine dei nummeri primi (De eenzaamheid van de priemgetallen (2010)) van Giordano. Maar de romans van Ferrante werden pas na het enorme succes van de boeken verfilmd tot een serie en van De acht bergen is helemaal geen film gemaakt.

Mysterieus

Maar goed, Ferrante is misschien juist wel succesvoller geworden door haar mysterieuze imago. Er is namelijk lang onduidelijk geweest wie erachter het pseudoniem schuilgaat en ondanks dat is onderzocht wie deze schrijfster is, heeft de auteur het nooit bevestigd.

Veelzijdigheid

En dan is er nog Paolo Cognetti met zijn De acht bergen. In het boek verlaat een man het stadsleven voor een leven in de bergen. De omgeving wijkt af van de steden en dorpen in de andere populaire hedendaagse Italiaanse romans. Al speelt de tegenstelling tussen platteland/natuur en de stad in meerdere Italiaanse klassiekers een grote rol. Maar juist doordat Cognetti zich op de bergen richt wordt de veelzijdigheid van Italië als land duidelijk. Iedere regio en misschien zelfs ieder dorp in Italië heeft namelijk een eigen cultuur. Zo verschillend als Noord-Italië en Zuid-Italië zijn zo verschillend zijn De acht bergen en De Napolitaanse romans van elkaar.

Nieuwe werelden

Italië is een veelzijdig land door haar uitgebreide cultuur en dat zorgt ervoor dat er over veel te schrijven en te lezen valt zonder dat het gaat vervelen. Het gezinsleven is iets wat bij veel lezers voor herkenning zal zorgen, maar ook voor verbazing. Door te lezen gaan er nieuwe werelden open en de Italianen willen graag hun eigen wereld laten zien. En dat blijkt succesvol te zijn bij het Nederlandse publiek.